Tướng Đàm Văn Ngụy và những trận “kinh thiên, động địa”

Trung tướng Đàm Văn Ngụy là người Tày, sinh năm 1927 ở xã Xuất Tính (nay là xã Minh Khai), huyện Thạch An, tỉnh Cao Bằng. Ông tham gia cách mạng khi mới 14 tuổi. Ban đầu là liên lạc cho cán bộ Việt Minh hoạt động bí mật ở huyện Thạch An.

Đến tháng 12-1944, khi Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân (tiền thân của Quân đội nhân dân Việt Nam) thành lập, ông đã có tên trong danh sách triệu tập nhưng do bận làm nhiệm vụ tại địa phương, nên phải đến gần một tháng sau (tháng 1-1945), ông mới chính thức gia nhập Đội và là một trong những đội viên trẻ tuổi nhất khi đó (18 tuổi). Sau một số trận trực tiếp chiến đấu, đến tháng 6-1945, ông được giao nhiệm vụ làm tiểu đội phó, trực tiếp chỉ huy tiểu đội trong cuộc đấu tranh vũ trang giành chính quyền vào tháng 8-1945 ở các địa phương thuộc Cao Bằng và Lạng Sơn.

Ngay sau ngày toàn quốc kháng chiến (tháng 12-1946), ông đã có mặt tại Lạng Sơn để chỉ huy tiểu đội nhiều lần đẩy lui các đợt xung phong của quân đội Pháp ở đây. Trong đó có trận đánh nổi tiếng cản và rút sau cùng ở Cơn Pheo (Lạng Sơn) để cán bộ của tỉnh Lạng Sơn thoát khỏi vòng vây của địch.

Khi Trung đoàn chủ lực 174 (còn gọi là Trung đoàn Cao - Bắc - Lạng) được thành lập, ông được điều động làm cán bộ trung đội thuộc Tiểu đoàn 249 của Trung đoàn này, trực tiếp nằm dưới sự chỉ huy của “Hùm xám đường số 4” Đặng Văn Việt. Tại đây, tất cả những gì tinh túy trong nghệ thuật phòng ngự, phục kích và chiến đấu của “Đệ tứ quốc lộ Đại Vương” Đặng Văn Việt đã được ông tiếp thu và phát huy nhanh chóng.

Vốn là người gắn bó với rừng núi từ khi mới lọt lòng mẹ nên ông thông thạo với núi rừng. Ở địa bàn Đông Bắc, ông đã đề xuất cấp trên, đưa ra chiến thuật đánh du kích trên địa bàn rừng núi, với phương châm “lấy ít địch nhiều, giảm thương vong” và sử dụng linh hoạt các chiến thuật đánh phục kích, công đồn… từ nhỏ đến lớn. Chiến thuật này đã gây tổn thất nặng nề và làm thất bại âm mưu chiến lược “đánh nhanh, thắng nhanh” của quân Pháp.

Ông thường xuyên “hóa thân” thành người dân địa phương, trực tiếp trinh sát địa hình rồi vừa là người chỉ huy, vừa là người xung phong đầu tiên trong những trận phục kích trên đường số 4 trong suốt những năm 1947-1950. Với cách đánh đặc biệt như hổ vồ, Trung đội trưởng Đàm Văn Ngụy được quân viễn chinh Pháp đặt cho cái tên là “Cọp trắng Đông Bắc”.

Sau hơn nửa thế kỷ, một số người dân ở Lạng Sơn, Cao Bằng vẫn còn nhớ về hình ảnh của “hai con hổ” là “Hùm xám đường số 4” và “Cọp trắng Đông Bắc”. Cả đoàn quân Pháp hung hăng đi cướp bóc, quấy phá dân, chỉ cần nghe có quân của “Cọp trắng Đông Bắc” hoặc “Hùm xám đường số 4” là vội vàng rút chạy về đồn.

Trung tướng Đàm Văn Ngụy không nhớ hết được mình đã tham gia bao nhiêu trận đánh trên đường số 4, ông chỉ nhớ tới những trận tiêu biểu, trong đó có trận vào tháng 4 năm 1947, đơn vị ông phục kích đánh đoàn xe quân sự Pháp ở Bó Củng, tiêu diệt nhiều xe cơ giới và thiết giáp của giặc Pháp. Trận phục kích vào tháng 8 năm 1949, ông dẫn trung đội xung phong đánh vào đúng giữa đoàn xe quân sự Pháp ở Lũng Vài, chia cắt đội hình, gây rối loạn, tạo điều kiện cho đơn vị tiến công diệt nhiều xe và lính Âu Phi.

Người gây nỗi khiếp sợ cho lữ đoàn dù “bất khả chiến bại” Mỹ

Sau khi miền Bắc được giải phóng, Đàm Văn Ngụy được ra nước ngoài học rồi về nước tiếp tục gắn bó với Trung đoàn 174 Anh hùng trên cương vị là trung đoàn phó, rồi trung đoàn trưởng.

Tháng 4-1967, Trung đoàn trưởng Đàm Văn Ngụy dẫn đầu Trung đoàn 174 vượt Trường Sơn vào miền Nam, bổ sung vào mặt trận Tây Nguyên. Tại đây, vào tháng 11-1967, ông chỉ huy đơn vị đánh một trận “kinh thiên động địa” với "Lính nhà trời" - Lữ đoàn dù 173 của Mỹ trên đồi 875 trong chiến dịch Đắk Tô - Tân Cảnh.